Dirunen seme-alaben zaintzaz arduratzen ziren inudeekin elkartzera jaisten ziren artzaiak mendietatik, edo hori da behintzat Donostiako inude eta artzaien desfilea sortu zutenean irudikatu nahi izan zutena. 1885. urtean egin zuten lehendabiziko aldiz Gipuzkoako hiriburuan ohitura bilakatu den inauterietako besta hau. Berakoa Donostian egindako «parodia horren parodia» dela kontatu digu Gure Txokoa dantza taldeko partaide izandako Jon de la Cruz beratarrak. Hain zuzen, Donostiako emanaldia Beran erreproduzitu zitekeela pentsatu zuen beratar koadrila batek, eta hala egin zuten 1929-30 urte inguruan lehendabizko aldiz Bortzirietako udalerrian.
Alabaina, Frankismoaren etorrera tarteko, urte luzez indargabetu egin zuten inude eta artzaien desfilea. 80. hamarkada heltzear zela, Gure Txokoa dantza taldea lanean hasi zen Berako zenbait dantza berreskuratzekotan, eta hala, inauterietan egiten zen ohitura honi erreparatu zioten. Donostiatik herrira desfilea ekarri zutenekin solas egin eta 1979. urtean berreskuratu zuten herriko dantzariek inauterietako inude eta artzaien ohitura hura.
Hala ere, berreskuratu zen urte hartan «parodiaren parodia» izan zedin eta «inauteri giroan murgiiltzeko», harrera ona izan zuen erabaki bat hartu zutela nabarmendu digu de la Cruzek: «inude eta artzaien paper klasikoak edo genero paperak aldatzea erabaki zen, eta gaur egun egia da besta ezinen litzatekeela bertze modu batera ulertu». Egun, Eider Molinero dantza taldeko kidea da, eta berak ere berretsi du «horrek bilakatzen duela berezi Berakoa bertze herri batzuekin konparatuta».
Borondatez egiten den lanaren emaitza
Berreskuratu zen urte hartatik Gure Txokoa dantza taldeak hartu du desfilea antolatzeko ohitura, eta «urteko hitzordu garrantzitsuenetako bat» dela azpimarratu digu Molinerok. Berezia bai, baina ez bakarra. Borondatez lana egitearen inguruan zeozer badakite Gure Txokoako dantzariek eta Molinerok taldea ezaugarritzen duena hori bera dela uste du: «Talde herrikoia da Gure Txokoa dantza taldea. Ibilbide luzea egin du eta bere bereizgarria bolondresez osatutako taldea dela da. Irakasleak dantza taldeko kideak gara eta borondatez ematen ditugu dantza klaseak, gure helburua euskal kultura zabaltzea eta dantza tradizionalak eta herriko ohiturak mantentzea baita».
Erran gisan, horren arabera osatzen dute urte osoko egitaraua: aipatzen ari garen inauterietako besta, herriko auzoetako bestetako dantza emanaldiak, dantzari ttikiak (aurten Berakoa maiatzaren 17an eginen dute), Berako bestetatako dantza festibal nagusia edo San Esteban eguneko makil-dantza, bordon-dantza eta aurreskua… Azken urteetan gainera, bertze herrialde batzuetako dantzariekin elkartrukeak ere egin dituzte. Iaz Portugalen izan ziren eta portugaldarren bisita ere jaso zuten Beran, eta aurten ere «horrelako bat antolatzeko asmotan» daudela gaineratu dute.
Azken urteetan indartzen ari den ohitura
Inude eta artzaiei dagokienez, 2024. urtean 118 bikote izan ziren Berako ohitura honetan dantzan aritu zirenak. Kopuru horri konpartsako kideena eta musikariena gehituta, 300 lagunetik goitik hartu zuten parte inauterietako besta honetan. Molinerok azaldu digu herritarrei «motibazio handia» sortzen dien hitzordua dela eta hura izan zela parte-hartzaileei dagokienez orain arteko errekorra.
Alabaina, de la Cruzek nabarmendu digu tradizioa berreskuratu zenetik ez dela beti horrela izan, eta bereziki azken urteetan eman dela parte-hartzaile kopuruaren gorakada hori: «79an hemezortzi bikotek parte hartu zuten, eta 40 urte inguru pasata 100 bikote gehiago daude». Jende gehiago bestan murgiltzeak zenbait egokitzapen egitea ekarri du: ibilbidea aldatzea, antolakuntza zurrunagoa izatea… Azken urteetan gainera, konpartsaren buru izaten den Aita Joxeperen pertsonaia herritar batzuk omentzeko erabiltzeko hautua egin dutela adierazi digu Molinerok: «Herriko pertsona batzuei aitortza egiteko erabiltzen dugu Aita Joxeperen pertsonaia; aurten ere, inauteriak baino egun batzuk lehenago iragarriko dugu nor izanen den».
Azken urteetako indartzeak zer gogoetatua ere ekarri dio de la Cruzi. Inude eta artzaietan neska-mutilek osatzen dituzte bikoteak, eta horrek dantzaren bueltan egun bizi dugu errealitatea iraultzen duela uste du: «Dantza taldeetan mutilen kopuru ttikiak ikusten ditugu, eta ez dakit inauteriak direlako edo besta giroaren bueltan egiten den zerbait delako den, baina inude eta artzaietan mutilen presentzia hagitz handia da. Uste dut gaur egungo egoeran hori arnasa hartzea dela».
Aurtengorako prest daude jada
Martxoaren 2a iristeko aste batzuk bertzerik ez dira falta, eta Gure Txokoako kideak antolaketa lanetan dabiltza buru-belarri. Konpartsako kide gisa, musikari gisa edo inude eta artzai gisa izen emateako epea zabaldu dute, eta galdetegi bat beteta egin daiteke otsailaren 19a bitarte. Bertan izanen da egunean berean eginen den bazkarian apuntatzeko aukera ere.
Horrez gain, bi entsegu egun ere jakinarazi dituzte: otsailaren 25ean eta 28an izanen dira, 19:30ean Eztegara pilotalekuan. Iazko edizioan eguraldia lagun izan ez zuten arren, aurtengorako gogorik falta ez dutela azpimarratu du Molinerok: «Gogotsu gaude eta ahalik eta pertsona gehienek parte hartzea espero dugu».
Argi dago beraz aurten ere menditik kontentuz jaitsiko zaizkigula inude eta artzaiak Berara.