Hondarribiko Udalak AuzoEKIN ekimena abian jarri du Zabalduz kooperatibarekin batera. Urtetik urtera zahartzen ari den gizarte honetan pertsonen beharrak erdigunean jarri, eta bide batez, zaintza ereduaren paradigma aldaketa bultzatu nahi dute herrian. Josu Peña, Gizarte Kohesiorako zinegotziak argitu digu, hondarribiarren %26k duela 60 urte baino gehiago gaur egun, eta «herritik kanpora bizitzera doazen herritarrak gazteagoak dira Hondarribira datozen berriak baino». Hortaz, aurrera begira beharrak handitu besterik ez direla egingo aurreikusten dute.
Izan ere, Gipuzkoako Foru Aldundiak egindako azken azterketak aintzat hartuta, gipuzkoarren %37k du 55 urtetik baino gehiago gaur gaurkotz, eta 2031 urterako %45 izango da adin hori gaindituko duen kopurua. Eta Hondarribia noski, ez da aparteko uharte bat.
Halaber, bizi itxaropenaren gorakadak, familia eredu berriak eta komunikatzeko erak bultzatuta, gero eta indibidualistagoa den gizarte honetan «hautatu gabeko bakardadea pairatzen» duten edo isolamendu arriskuan dauden adineko pertsonen kopurua emendatu egin da. Proiektua abiatzeko egindako lehen azterketan ondorioztatu dutenez, Hondarribian bakarrik bizi den 60 urtetik gorako 1.073 pertsona baino gehiago dago.
Errealitate honi erantzuteko, Zabalduz Kooperatibarekin batera lanean hasi dira isolamendua pairatu dezaketen 60 urtez gorako herritarrak lagundu eta haien beharrak erdigunean jarriko dituen Auzozain Sarea osatu nahian. AuzoEKIN proiektua Adinberri-Hariak laguntza deialdiaren 12 onuradunen artean aukeratu berri dute. Laguntza teknikoa emateaz gain, adineko pertsonen bakardadea prebenitzeko 800.000 euroko aurrekontua bideratu du Gipuzkoako Foru Aldundiak. Eta horietatik Hondarribiko proiektua 130.000 eurorekin lagunduko dute aurten.
Elkar zaintzarako aktibazio komunitarioa
Josu Peña urtarrilan izan genuen irratian gonbidatu, abenduan udalbatzan onartu eta otsailan martxan jartzekoak ziren AuzoSare programaren asmoak iragartzeko. Otsailaren 25ean aurkeztu zuten proiektua jendaurrean udaletxeko areto nagusian. 40tik gora lagun hurbildu ziren ekitaldira, izan ere, «denok kezkatzen gaituen gaia da» dio zinegotziak. Azkenean, AuzoEKIN izena du Hondarribian garatuko duten proiektua. Eta Naiara Franco Zabalduz Kooperatibako kideak koordinatuko badu, hiru gizarte hezitzaile kontratatu ditu udalak "aktibazio komunitarioa" abian jartzeko.
Zaintza eredua birpentsatu beharra dagoelakoan daude adituak. Eta Gipuzkoa mailan, Hondarribian bezala beste zazpi udalerritan abian jarri dute «ikuspegi prebentibo batetik bakardade ez hautatu egoeran edo arriskuan dauden pertsonak erdigunean jartzeko helburua du proiektua». Naiara Francok argitu duenez, «herri bakoitzak bere berezitasunak dauzka, eta dagoen errealitateari egokitu behar da». Baina funtsean, «bizilaguna ezagutu, eta bakoitzak ahal duen inplikazio mailarekin elkar zaintza bultzatzeko komunitatearen sareak indartu nahi da». Proiektuaren eramaileak dioenez, «azken batean, denok dugu besteen beharra, eta gaur egun deskonektatuak bizi garen honetan, besteekin kezkatu eta elkar zaintza ezinbestekoa izango da, adinekoen zaintza etorkizuneko erronka handienetakoa izango dugulako».
Herriaren diagnostikoa aurreneko gauza
Oiartzun, Errenteria, Legorreta, Hernani edo Usurbilen emaitza onak eman dituen Auzozain Sare baten proiektua indarrean jarri nahi dute orain Hondarribian. Bi urteko proiektua da, eta aurrerantzean herritarrek modu iraunkorrean jarrai dezaten da helburua, betiere udala bidelagun izango delarik. Baina zer eta nola antolatu beharko duten argitzeko, Hondarribiko herriaren diagnostikoa egiteko fasearekin hasi dira lanean.
Diagnostikoa egiteko hiru tresna dauzkatela esplikatu digu Naiara Francok. Alde batetik informazio kuantitatiboa jasotzeko Gizarte Zerbitzuetan instalatu duten informazio-sistema. Hor jasotzen diren datuak baliagarriak izango zaizkie gizarte hezitzaileei non eta nola esku hartu beharko duten jakiteko. «Eraikinean igogailua dagoen ala ez, eta horren ondorioz adineko pertsonak kalera ateratzeko duen erraztasuna bezalako informazioa ematen digu, horrek bakardadea ekar dezakeelako», argitu digu Zabalduz kooperatibako kideak. Bestetik, herriko eragileekin elkarrizketak egingo dituzte, «herriko sare komunitarioa zertan den eta herrian zaintzari buruz hausnarketa sustatzeko».
Bestalde, galdetegi bat martxan jarri dute herritarren artean honi buruz dagoen kontzientzia eta jakintza maila zein den zehazteko. «Auzoka antolatu dugu inkesta», azaldu digu Josu Peñak, «laguntza komunitarioa ere auzoetan antolatu behar dela sinisten dugulako». Hartara, martxoan zehar auzo elkarte eta komertzio ezberdinetan inkesta eskuz betetzeko kutxak jarriko ditu udalak herritarren eskura. Mendelun hasi dira aste honetan, eta aste osoan zehar Jaitzubiako bizilagunentzat Endanean ere egongo da aukera.
Udalak iragarri duenez, Arkollan, Amuteko Ondare okindegian, Alde Zaharreko udal liburutegian eta Kasino Zaharrean ere jarriko dituzte kutxak. Eta hezitzaileak ere leku estrategikoetan ariko dira inkestaren berri ematen, martxoaren 10ean Kasino Zaharrean 11:00etatik 13:00 eta 17:00etatik 19:00etara. Eta martxoaren 12an eta 13an kiroldegian 10:00etatik 12:00etara eta 17:00etatik 19:00etara.
Beharrei erantzuna auzoz auzo
Lanketa honi esker lortuko duten argazki fidelaren araberako neurriak hartuko dituzte gizarte hezitzaileek. Eta horren araberako Auzozain Sarea osatzen saiatuko dira herriko eragile eta herritar boluntarioen laguntzarekin. Baina Hondarribian bertan, hirugarren adinean sartu diren biztanleen kopurua handia bada ere, «auzo bakoitzak erantzun ezberdin bat» beharko duela uste du Naiara Francok.
Zabalduz kooperatibako kideak aurkeztu dizkigun datuen arabera, Jaitzubia da 60 urtetik gorako zahartze-tasarik handiena duen Hondarribiko auzoa, bizilagunen %32,5. Puntalea (%32), Gornutz (Montaña) (%31,3), Akartegi (%30,5), Portua (%30,3) eta Arkolla (%27,5) auzoak ere, herriaren batez bestekoaren gainetik aurkitzen dira. Eta auzo gazteenak Zimizarga (%12,9) eta Amute-Kosta (%18,3) diren bitartean, Mendelu (%25) eta Alde Zaharra (%20,8) dira besteak.
Era berean, 80 urtetik gorakoen tasa %7,7koa da herrian. Eta aurreko datuen dinamika errepikatzen da. Zimizarga (%2,4) eta Amute-Kosta (%5,4) auzoetan dago bertako bizilagun kopuruen proportzioan tasarik txikiena. Aldiz, Portua auzoa da alde horretatik auzorik zahartuena, portuarren %11,5 laugarren adinekoa baita. Era berean, Arkolla (%11,2) eta Gornutz (%10,8) ere tasa altuak dituzte.
Josu Peñak azpimarratu duenez, «esku-hartzerako garaian ere hau kontuan hartu beharra dago». Izan ere, Portua auzoan beren etxeetan bakarrik bizi diren 98 lagun daude gaur egun 80 urtetik gorakoak. «Hor adibidez, argi dago Auzozain Sare indartsu bat ondo etorriko litzakeela», dio zinegotziak.
Auzozain Sarea ehuntzen
Errealitate honi erantzuteko, adineko pertsonen zaintza eredua birpentsatu beharra dago Naiara Francoren arabera. Eta AuzoEKIN proiektuak, hain justu, zaintza ereduaren paradigma aldaketa bat ekarri nahi du herrian. Batetik, udaletik profesionalen akonpainamendua eta prebentzio lana egingo delako, baina bereziki herritar boluntarioen zaintza komunitarioa funtsezkoa izango delako «inor alboan utzi gabe» aurrera egin ahal izateko.
Kontatu digunez, hiru Auzozain mota egongo dira sarea osatuko dutenak, eta «inplikazioa eta adineko pertsonarekin harremanaren intentsitatea norberaren ahalen araberakoa izango bada», auzo-zaindari guztiek (App) aplikazio bat erabiliko dute Udaleko Gizarte Zerbitzuekin komunikazio zuzena edukitzeko. Batetik, Auzozain Komunitarioaren figura proposatzen du AuzoEKIN proiektuak. «Irakurketa tailerrak antolatzen dituen pertsona edo eragile bat, adibidez, adinekoaren sozializazioa bultzatuz eta bera zaintzeko edo atentzioa eskaintzeko aukera emango diona», argitzen du Francok.
Bestalde, Auzozain Profesionalak, beren lantokitik auzozain lanak egingo dituenak. Adibideak anitzak izan daitezke kasu honetan, baina adibidez «okina izan daiteke, egunero aurpegi berdinak ikusten dituena, eta bezeroekin harremana duenez, ohartu daiteke egunero etortzen den Maritxu bi egunez ez duela ogia erosi», dio AuzoEKIN proiektuaren koordinatzaileak, «baliteke alerta gorria pizteko arrazoi izatea, edo bakarrik bizi den pertsona horren gaineko edozein aldaketa esanguratsu sumatuz gero, edo egun batzuk arraro daramala ikusita, abisua eman eta gizarte langilea berehala jarriko da harremanetan berekin edo senideekin ikusteko benetan ondo dagoen. Atentzio egokia eskaintzea da hori», azpimarratzen du.
Azkenik, Auzozain Pertsonalak ere giltzarri izango dira hautatu gabeko bakardadea pairatzen duten hondarribiar ahalik eta gehiengoarengana heltzeko. «Demagun nire bizilagunak laguntza behar duela, eta nik egunero erosketak igotzen dizkiodala, edo astean behin kafetxo bat hartzen dut berekin besterik ez», dio Naiara Francok. Modu batean izan ala bestean, «denok behar dugu elkarren artean zaindu, gutaz kezkatzen den norbait dagoela sentitu», dio. Eta funtsean hori da AuzoEKIN proiektuarekin lortu nahi dutena Hondarribian.